Tarihin giriş

[j@nİk]

Tarihin Tanimi : Geçmiste yasamis insan topluluklarinin birbirleriyle olan iliskilerini, savas ve barislarini, kültürlerini, medeniyetlerini, sosyo – ekonomik yapilarini belgelere dayanarak, yer ve zaman göstererek, sebep – sonuç iliskisi içerisinde inceleyen ve objektif olarak açiklayan bir bilimdir.
Tarihin Konusu : Insan faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonucu içerir. Insan faaliyetleri önce düsünce olarak ortaya çikar, daha sonra uygulama alanina konulmasi ile olgu ve olaylar sekline dönüsür.

Olgu : Fetih hareketi, nüfus artisi...
Olay : Istanbul’un fethi, bir çocugun dogumu...

TARIHI OLAYLARIN ÖZELLIKLERI

* Konusu insan geçmisidir.
* Tarihin kanunu yoktur.
* Olaylari neden – sonuç iliskileri içerisinde ele alir. (Bu özellik tarihe bilimsellik kazandirir.)
* Olaylari yer ve zaman belirterek ifade eder. (Tarihi hikaye olmaktan çikarir.)
* Tarih ele aldigi olaylari o günün sartlarina göre degerlendirir ve açiklar. (Tarihe objektiflik kazandirir.)
* Tarihin deneyi, tekrari, gözlemi yoktur.
* Tarihteki olaylarin her biri digerinin ya sonucu ya sebebidir.

Belgelere dayanarak olaylari açiklar. (Tarihe dogruluk ve kesinlik kazandirir.)



TARIHIN YARDIMCI BILIMLERI


Cografya : Yer bilimi

Arkeoloji : Kazi bilimi (özellikle tarih öncesi dönemlerin incelemesinde)
Antropoloji : Irk bilimi
Etnografya : Öz kültür bilimi

Paleografya : Yazi bilimi

Numizmatik (Meskukat) : Para bilimi

Diplomasi : Belge bilimi (Devletler arasi resmi yazismalari, belgeleri inceler.)

Sosyoloji : Toplum bilimi

Kronoloji : Takvim bilimi

Filoloji : Dil bilimi

Heraldik : Arma bilimi




Sigiliografya : Mühür bilimi



TARIH YAZICILIGININ GEÇIRDIGI ASAMALAR


* Hikayeci (Nakilci) Tarih : Olaylar hikayeler seklinde, mübalagali biçimde ele alinir. Sebep sonuç iliskisi yoktur.
* Ögretici Tarih (Pragmatik) : Olaylardan ders çikarmak suretiyle, toplumun ahlak ve karakterini gelistirmeyi amaçlar. Kahramanlar ön plana çikartilir.
* Sosyal Tarih : Olaylarin hissi yönlerini dikkate almadan açiklayan tarih anlayisidir.
* Neden–Nasilci (Bilimsel) Tarih : Olaylar, sebep – sonuç iliskisi içinde, neden ve nasil sorularina cevap aranarak incelenir.

* Kronik Tarih : Her yilin olaylari arasinda herhangi bir baglanti gözetilmeden arka arkaya siralanir.

* Not: Tarih yaziciligi Hitit Krallarinin tutturdugu yilliklarla (anal) baslar.



TARIH ÇESITLERI

ü Zamana Göre : Ilkçag uygarliklari, ortaçagda Avrupa ...
ü Mekana Göre : Orta Asya Türk Tarihi, Türkiye Tarihi...
ü Konuya Göre : Siyasi Tarih, Kültür Tarihi, Sanat Tarihi, Spor Tarihi...



TAKVIM


ü Günes yili esasli : 365 gün 6 saattir. Misirlilar bulmustur.
ü Ay yili esasli : 354 gündür. Sümerler bulmustur.



TÜRKLERIN TARIH BOYUNCA KULLANDIGI TAKVIMLER


ü 12 Hayvanli Takvim : Günes yili esaslidir. Her yila bir hayvan ismi verilir. 12 aydan olusur. Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, Kirgizlar, Mogollar vs. tarafindan kullanilmistir. Baslangici yoktur.
ü Hicri Takvim : Ay yili esaslidir. Ilk kez Hz. Ömer zamaninda kullanilmaya baslanmistir. Hicret baslangiçlidir.
ü Celali Takvim : Büyük Selçuklu Devleti’nde Meliksah zamaninda ayrica Harzemsahlar ve Babürler tarafindan da kullanilmistir. Günes yili esaslidir. Iran kökenlidir. (1079)

ü Rumi (Mali) Takvim : Günes yili esasli bir takvimdir. Osmanlilarda IV. Mehmet zamaninda kullanilmaya baslanmistir. Sadece ekonomik alanda kullanilmistir. Tanzimatla beraber resmileserek yayginlasmistir. Hicret baslangiçlidir.
ü Miladi Takvim : 1 Ocak 1926’dan itibaren kullanilmaya baslanmistir. Misirlilar bulmus, Yunan ve Romalilar gelistirmistir. Hz. Isa’nin dogumu (Milat – 0) baslangiç kabul edilmistir.



TARIHIN ÇAGLARA AYRILMASI


ü Tarih Öncesi (Prehistorik) Devirler

¨ Tas Devri :

§ Kabatas : Araç – gereç yapimi yoktur. Insanlar toplayicilikla geçinmektedirler. En ilkel ve en uzun dönemdir.
§ Yontmatas: Araç – gereç yapimi baslamistir. Toplayicilik yaninda avcilik baslamis, magaralara çekilmisler. Resim ve kabartma eserlere (güzel sanatlarin ilk örnekleri) rastlanmistir. Ates, devrin sonlarina dogru bulunmustur.
§ Cilalitas : Topraktan araç – gereç yapimi baslamis, seramik sanatinin temeli atilmistir. Üreticilikle birlikte yerlesik hayat baslamistir. Hayvanlar evcillestirilmis, Dolmen ve Menhirler yapilmistir.

Not : Cilalitas ile bakir devri arasindaki geçis dönemine “Kalkololitik devir” denilir.

¨ Maden Devri :

§ Bakir Devri
§ Tunç Devri : Ilk site devletleri, ardindan büyük devletler kuruldu.
§ Demir Devri : devrin sonunda ates bulundu.

Not-1: Tarih öncesi dönemlerin devirlere ayrilmasinda, kullanilan araç-gereçlere dikkat edilir.

Not-2: Tarih öncesi dönemlere karanlik devirler de denir.

Not-3: Bütün devirler bütün toplumlarda ayni anda yasanmamistir.

Not-4: Her toplum bütün devirleri sirasiyla yasamamistir.

Not-5: Devlet düsüncesinin ortaya çikmasi Tunç devrindedir.

Not-6: Insanlarin ihtiyaçlari icatlari ortaya çikarmistir.

Programci Notu : Tarih öncesi dönemlere karanlik devirler denilmesi, tarih devirlerinin (hepsinin olmasa bile) sirayla yasandigi iddiasi, Devlet düsüncesinin ortaya çikmasi ifadesi ve insanlarin ihtiyaçlari icatlari ortaya çikarmistir ifadesi resmi tarihe aittir. Bu görüsleri kabul etmeyen kaynaklar mevcuttur, program içinde yeri geldikçe bu kaynaklardaki bilgiler aktarilacaktir.

¨ Tarihi Çaglar : Tarihi çaglara ayirmanin bilimsel bir yönü yoktur, ögrenmeyi ve arastirmayi kolaylastirmak içindir. Önemli toplumsal ve ekonomik olaylar çag baslangici kabul edilmistir.

§ Ilkçag : (Yazinin bulunmasi M.Ö. 3000 – Kavimler Göçü 375)
§ Ortaçag : (Kavimler Göçü 375 – Istanbul’un Fethi 1453)
§ Yeniçag : (Istanbul’un Fethi 1453 – Fransiz Ihtilali 1789)
§ Yakinçag : (Fransiz Ihtilali 1789 - )