VATANDAŞLIK DERS NOTLARI

[admin]

                      VATANDAŞLIK DERS NOTLARI

Devlet nedir?
-   Vatan
-   Millet
-   İktidar

Güçler:
-   Yasama (TBMM)
-   Yürütme (Cumhurbaşkanı,Bakanlar Kurulu)
-   Yargı (Bağımsız Mahkemeler)

Güçler ayrılığı prensibi demokratik bir anlayıştır.

Tarih: 23 Nisan 1920
1. TBMM’de Güçler birliği mevcut idi.
1.   Meclis hükümeti sisteminin  uygulanması (yasama+yürütme)
2.   İstiklal mahkemeleri (yasama+yargı)
 
Tarih: 29 Ekim 1923
Güçler ayrılığına geçiş
1.   Kabine hükümeti sistemine geçilir.(yasama×yürütme)
2.   1961 anayasasıyla yasama yargı birbirinden ayrılır.

1995’e kadar 450 olan milletvekili sayısı 1995’te 550’ye çıkarılmıştır.

MİLLETVEKİLİ SEÇİMLERİ

Genel Seçim: - 5 yılda 1 yapılan rutin seçim
                 - Savaş halinde 1 yıl ertelenebilir.
Erken Seçim: - Hükümet güvenoyu alamadığında yapılır.
Ara Seçim: - Başbakanın istifa etmesi veya meclis kararıyla yapılır
   - TBMM’de bir ilin temsilcisinin kalmaması   
   - TBMM milletvekillerinin %5 azalması
   - Genel seçimlerin 30 ay sonrasına kadar ve genel seçime 1 yıl kalana kadar ara seçim yapılamaz.(İlk durum hariç)

Seçimlerin yapılmasında Yüksek Seçim Kurulu yetkilidir.
    YSK, 1961 anayasasıyla kuruldu, tıpkı Anayasa mahkemesi gibi.
    YSK’nın 7 asil, 4 yedek üyesi vardır.(6 sı yargıtaydan, 5 i danıştaydan)
    Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

Yüksek Seçim Kurulunun kararları kesindir. Bu kararlar aleyhine başka bir mercie başvurulamaz (m.79).

Yüksek Seçim Kurulu, Anayasanın “yasama” bölümünde düzenlenmiş olsa da, gerek kuruluş, gerek çalışma tarzı bakımından bir yargı organı niteliğindedir.

MİLLETVEKİLİ OLMA ŞARTLARI:

•   30 yaşını doldurmuş olmak
•   TC vatandaşı olmak
•   Yüz kızartıcı suç işlememiş olmak
•   Taksirli suçlar hariç 1 yıldan fazla hüküm giymemiş olmak
•   Askerliğini yapmış olmak
•   Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak


KİMLER MİLLETVEKİLİ OLAMAZ?
•   Askerler(TSK)
•   Öğretim görevlileri (istifa ettikten 1 ay sonra görevlerine dönebilirler)


Barajlı Seçim Sistemi:
Meclise girecek olan partinin önce geçerli oyların %10’unu alması gerekir.(Bu antidemokratik bir uygulamadır)

► Alınan oya göre sandalye sayısının artmasına basit çoğunluk sistemi denir.
► Ülke barajı  partiler için  aranır , bağımsızlarda aranmaz

Milletvekilliğini Düşüren Durumlar:
1.   1 ayda mazeretsiz 5 birleşim gününe katılmamış olmak
2.   82. maddedeki üyelikle bağdaşmayan işler yapmak
3.   İstifa etmesi durumunda( İstifa TBMM tarafından kabul edilirse)
4.   Cumhurbaşkanı seçilirse
5.   TC vatandaşlığından çıkarılması durumunda

► Şu Durumlarda TBMM Genel Kurulu toplanması gerekmez:
•   Anaysa mahkemesinin parti kapatma kararında vekilin adı geçmesi
•   Kesin hüküm giymesi durumunda (TBMM’nin tatil döneminde böyle bir olay olursa TBMM ön izin verir, oylama tatil sonunda yapılır, dokunulmazlık kaldırılır)

   Meclis en fazla 3 ay tatil yapabilir.(Meclisin 5 yıllık görev süresine “yasama dönemi”, 1 yıllık görev süresine “yasama yılı” denir.
   Tatil anında olağanüstü toplantı çağrısı  Meclis Başkanı veya Cumhur başkanı tarafından yapılabilir.
   TBMM’nin yasama yılı 1 Ekim’de başlar.TBMM açılış konuşmasını ‘isterse’ Cumhurbaşkanı yapar.

TBMM’nin GÖREV ve YETKİLERİ:

   Verilmiş ölüm cezalarını kesinleştirme yetkisi vardı 2004’te kalktı.
   Genel veya özel af ilanına karar vermek(Orman yakana af yok!)
   Para basılmasına karar vermek
   Cumhurbaşkanını seçmek
   TSK kullanımına  karar vermek(Meclis tatildeyse bu kararı Cumhurbaşkanı verir.)
   Hükümete kanun hükmünde kararname yetkisi vermek(1973’de başlamıştır)
   Uluslararası anlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, onayı ise cumhurbaşkanı verir.(Uluslararası anlaşmalar kanun niteliğindeler lakin Anayasa mahkemesine verilemez)
   Kanun yapmak, koymak, değiştirmek.
   Bütçeyi hazırlamak(Bütçe kanunu Cumhurbaşkanı veto yetkisi dışındadır)


Not: Cumhurbaşkanı meclisten gelen kararları onayladığı için bu kararların sonuçlarından sorunlu tutulamaz.(Karşı imza kuralı)
        Bir kanun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanıp resmi gazetede yayınlandıktan 15 gün sonra yürürlüğe geçmiş olur.

Kadük Olma: Yasama dönemi bitmeden sonucu bağlanamayan yasalara kadük oldu  denir.