SİYASİ PARTİLER:

[admin]

SİYASİ PARTİLER:

-   İlk siyasi partiler 2. meşrutiyet le açıldı(1908)-İttihat ve Terakki-Ahrar-Hürriyet ve İtilaf
-   Türkiye’nin ilk kurulan partisi CHP
-   1946’da çok partili sisteme geçiş (Demokrat Parti’nin kurulmasıyla )
 İlk defa tek dereceli, çok partili sisteme geçiş
-   Siyasi partiler en az 30 kişiden oluşur(parti kurmak için izin alınmaz)

SEÇİMLERİN ESASLARI

1.   Tek dereceli seçim sisteminin uygulanması(Halkın temsilcilerini doğrudan kendisinin seçmesi) Halka seçimlere katılma hakkı ilk defa 1876’da 1. meşrutiyetle verilmiştir. Ancak bu hak iki dereceli seçim sistemine göre verilmiştir.Bu sistem 1946’ya kadar uygulanmıştır.1946’da bu sistemin yerine tek dereceli seçim sistemi getirilmiş ve böylece halkın temsilcilerini doğrudan doğruya seçmesi sağlanmıştır.
2.   Gizli oy, açık sayım döküm esası(1950’den beri uygulanır)
3.   Genel oy ilkesi: Yaş ve sezginlik dışında başka bir şart aranmadan ülkedeki herkesin oy verme hakkının olmasına denir.
*  1934 yılında kadınlara seçme- seçilme hakkının verilmesi genel oy ilkesine uygun bir adımdır.
      *  1924’de vergi verenin oy vermesi şartının kaldırılması da aynı şekilde genel oy ilkesine uygundur.
4.   Eşit oy ilkesi: Herkes bir oy hakkına sahiptir.
5.   Seçimlerin yargısal denetimi: YSK yapar, kararları kesindir, değiştirilemez.

►►Kimler oy veremez?
-   Askeri Öğrenciler
-   Er ve erbaşlar
-   Hükümlüler (taksirli(kazara) suçlu hariç 1 yıldan fazla hüküm giyenler oy veremez)
Not: Tutukluklar oy verebilir.

► 1931 yılında ilk bağımsız milletvekili kontenjanı açıldı(16 kişilik)
► Türkiye tarihinde yapılan ilk çok partili milletvekili seçimi 1946 yılında, çok partili ilk yerel seçim 1930 yılında yapıldı.

► Partiler kurulduktan sonra program ve iç tüzüğe sahip olmalı, bunları İç İşleri bakanlığına göndermeliler. Bundan sonra tüzel kişilik kazanırlar.

► Bir siyasi partinin programında, lâik cumhuriyetçi düzene aykırı maddeler; devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne aykırı, suça teşvik edici maddeler, zümre egemenliğine ilişkin maddeler olamaz.

►  Hakimler ve Savcılar, Sayıştay dahil Yüksek Yargı Organları mensupları, Kamu Kurum ve Kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri, yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, Silahlı Kuvvetler mensupları ile Yüksek Öğretim öncesi öğrencileri Siyasi Partilere üye olamazlar.

        Yüksek Öğretim elemanları yasaklamanın dışındadır. Bunlar hakkında Yüksek Öğretim Kanunu uygulanır.
► Siyasi partilerin gelir kaynağı hazineden aldığı paradır.Bu parayı alabilmesi için;
-   Seçimlerde %7’yi aşması
-   En az 5 milletvekiline sahip olmalı

► Siyasi partiler üyelerden para toplar.
► Siyasi partiler yabancı kişilerden para alamaz, ticaret yapamaz.

SİYASİ PARTİLERİN KAPATILMASI
-   Parti programında olmaması gereken şeyler varsa ve bunlara göre eylem yaparsa, ticaret yaparsa, yabancı kişi veya şirketlerden para alırsa kapatılır
-   Önce ceza verilir, sonra kapatılır
-   Parti programının uyması gereken kuralların ihlalinde hazineden alınan parayı geri ödemek ya da alamamakla cezalandırılabilir.

► Siyasi partinin kapatılma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Anayasa mahkemesine açar. Üç yolla gerçekleşir:
1.   Re’sen
2.   Bakanlar kurulu kararı, Adalet bakanı isteğiyle
3.   TBMM milletvekillerinin 1/5’inin yazılı teklifiyle

► Anayasa mahkemesi 2/3 (nitelikli) çoğunlukla karar verir.

► 1961 anayasasıyla Anayasa mahkemesi kuruldu.

► Siyasi partilerin mali denetimini Anayasa mahkemesi yapar, Sayıştay yardımcı olur.

► Siyasi Parti Kurma
Yasal engeli bulunmayan, 18 yaşını doldurmuş kadın ya da erkek her Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı siyasi bir parti kurabilir ve siyasi bir partiye üye olabilir. Parti kurmak için önceden izin alınması gerekmez. Siyasi bir parti kurabilmek için milletvekili seçilebilme yeterliliğine sahip en az 30 kişinin bir araya gelmesi, kuruluş bildirgesi, tüzük-program gibi belgeleri hazırlaması gerekiyor. Bunlar İçişleri Bakanlığı'na teslim edildiğinde, parti kurulmuş oluyor.