TÜRK ŞİİRİNDE NAZIM BİÇİMLERİ VE TÜRLERİ

[Lord Angelus]

1. Aşağıdakilerin hangisinde Âşık edebiyatı ürünleri bir arada verilmiştir?

A) Semai, koşma, destan, varsağı

B) Koşma, ağıt, mani, semai

C) Mani, destan, ilahi, ağıt

D) Ağıt, semai, türkü, nefes

E) Türkü, varsağı, semai, ilahi

2. (I) Mani ortak Halk edebiyatının en yaygın ve en küçük nazım biçimidir. (II) Dizeler yedi hecelidir. (III) Genelde birinci, ikinci ve dör*düncü dizeleri uyaklı, üçüncü dizesi serbest*tir. (IV) İlk iki dizeyle son iki dize arasında an*lamsal bir bağıntı yoktur. (V) Tüm maniler dört dizeden oluşur.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde "mani" ile ilgili bir bilgi yanlışı vardır?

A)l. B)ll. C) III. D) IV. E) V.



3. Divan şiirinde belli bir uyak düzeniyle yazı*lan, dizeleri arasında ölçü birliği bulunan, herhangi bir düşünce ve duyguyu en az iki, en çok on iki beyit içinde anlatan nazım bi*çimidir.

Bu parçada aşağıdakilerin hangisinden söz edilmektedir?

A) Müstezat B) Kıta C) Gazel

D) Şarkı E) Mesnevi



4. En eski örneklerine 16. yüzyılda rastlanan bu tür, Halk edebiyatında bireysel ve top*lumsal bir sevinci veya üzüntüyü, ezgili bi*çimde anlatmak için hece ölçüsüyle oluştu*rulur. Bu nazım biçimi, daima bir ezgiyle söylenir. En belirgin özelliği ise anonim olu*şudur. Bununla birlikte âşıkların bu nazım bi*çimiyle şiirler söyledikleri de olmuştur.

Bu parçada, aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisinden söz edilmektedir?

A) Koşma B) Mani C) Varsağı D) Türkü E) Semai



5. I. Divan şiirinde en çok kullanılan nazım biçimlerindendir.

II. Konusu bakımından Halk şiirindeki koş*maya benzer.

III. Fuzuli, Baki, Nedim gibi şairlerin bu na*zım biçimiyle ortaya koydukları eserler ünlüdür.

Yukarıda verilen özellikler aşağıdaki na*zım biçimlerinden hangisine uygundur?

A) Kaside B) Rubai C) Mesnevi

D) Şarkı E) Gazel



6. Aşağıdakilerden hangisi Halk edebiyatı nazım biçimi ya da türlerinden değildir?

A) Tuyug

B) Semai

C) Mani

D) Koçaklama

E) İlahi



7. Bilmem kime, bilmem neye uyduk gittik

Gâhi meye, gâhi ney'e uyduk gittik.

Erbab-ı zeka rivayı mezhep bildi bizi

Bizler dil-i divaneye uyduk gittik.

Bu parçanın nazım biçimi aşağıdakiler*den hangisi olabilir?

A) Mani B) İlahi C) Rubai

D) Türkü E) Semai



8. Divan şiirinde dört, beş, altı ve daha çok di*zeli bentlerin bir araya getirilmesiyle oluştu*rulan nazım biçimlerinin genel adına .... de*nir.

Bu cümledeki boş yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Musammat

B) Kıta

C) Manzume

D) Mesnevi

E) Müstezat



9. Aşağıdakilerin hangisinde Tekke (tasav*vuf) edebiyatına ait ürünler bir arada ve*rilmiştir?

A) Semai, ilahi, devriye

B) Koşma, semai, varsağı

C) İlahi, nefes, sathiye

D) Ağıt, mani,destan

E) Tuyug, rubai, ilahi



10. Halk edebiyatında tabiat, kadın, at.. gibi be*ğenilen bir varlığı övme amacıyla söylenen lirik şirilere "güzelleme" denilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi "güzelleme"nin, konu bakımından Divan edebiyatındaki karşılığı olabilir?

A) Mersiye B) Kıta C) Rubai

D) Methiye E) Tuyug



11. Havada bulut yok, bu ne dumandır

Mahlede ölen yok bu ne figandır

Şu Yemen elleri ne de yamandır

Adı Yemen 'dir gülü çemendir

Giden gelmiyor acep nedendir?

Bu parçanın nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Semai B) Türkü C) İlahi D) Rubai E) Şarkı



12. (I) Halk şiirinin en yaygın nazım biçimi koş*madır. (II) Koşmaların çoğu 11 'li ölçüyle söy*lenir. (III) Koşma, Divan edebiyatının "gazel'i gibi lirik konuları işler. (IV) Genellikle 3-6 dörtlükten meydana gelir. (V) En ünlü şairi Yunus Emre'dir.

Bu parçadaki cümlelerin hangisinde "koşma"ya ilişkin bir bilgi yanlışı vardır?

A)l. B)ll. C. III. D) IV. E)V.



13. I. Şarkı

II. Mesnevi

III. Tuyug

IV. Gazel

Bu nazım biçimlerinden hangilerinin Halk edebiyatı etkisiyle ortaya çıktığı söylene*bilir?

A) I. ve III. B) II. ve III. C) I. ve IV.

D) II. ve IV. E) III. ve IV.



14. Edebiyatımıza İran edebiyatından geçmiştir. Beyitler halinde yazılır. Genellikle aşk ve kahramanlık konularını işler. Aruzun kısa ka*lıplarıyla yazılır. Divan edebiyatında bir bakı*ma bugünkü roman ve öykü türünün yerini tutmuştur.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisi hak*kında bilgi verilmiştir?

A) Murabba

B) Mesnevi

C) Terkib-i bent

D) Kaside

E) Rubai



15. * İlahi * Varsağı * Koşma * Tuyug

Semai * Şathiye

Yukarıda verilenlerden kaç tanesi Âşık edebiyatına aittir?

A)1 B)2 C)3 D) 4 E) 5



16. Aşağıdakilerin hangisinde konularına gö*re adlandırılan nazım türleri bir arada ve*rilmiştir?

A) Mani, gazel, kıta

B) Müstezat, türkü, mani

C) Gazel, rubai, kaside

D) Semai, koşma, destan

E) Güzelleme, ilahi, koçaklama



17. Cana can vermeyenin ne canı var

Can verenin adiyle sanı var

Er kişinin metaı erlik olur

Cevherinin lâl ile mercanı var

Bu parçanın nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tuyug B) Mani C) Mesnevi D) Türkü E) Semai

18. Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisi beyitler halinde oluşturulmaz?

A) Mesnevi B) Gazel

C) Müstezat D) Kaside E) Şarkı



19. Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisin*de aruz ölçüsü kullanılmamıştır?

A) Mesnevi B) Rubai C) Kıta

D) Mani E) Tuyug



20. Aşağıdakilerden hangisi bir kasidenin ilk (matla) beyti olabilir?

A) Uyku gözüne girmedi çalıştı can ile

Çekti efendisi yoluna bunca zahmeti

B) Bu şehr-i Stanbûl ki bi-misl ü bahâdır

Bir sengine yekpare Acem mülkü fedadır

C) Gayret kemerlerini kuşandı kılıç gibi

Aldı hisarı verdi Hüdafeth ü nusreti

D) Minnet Hûda'ya devlet ü dünya fena bulur

Baki kalır sahife-yi âlemde adımız

E) Bir câm sun Allah için bir kâse de ol mâh için

Tâ medh-i şâhenşâh için alam ele levh ü kalem



21. Aşağıdakilerden hangisi kasidenin bö*lümlerinden biri değildir?

A) Tegazzül B) Fahriye

C) Tac beyti D) Nesip - teşbip

E) Müstezat



22. Aşağıdakilerden hangisi "kavuştak"lı bir nazım biçimidir?

A) Gazel B) Türkü C) Mesnevi D) Rubai E) Mani



23. Yürü bre yalan dünya

Sana konan göçer bir gün

İnsan bir ekine misal

Seni eken biçer bir gün

Bu dörtlük konusu ve söyleyiş özelliği ba*kımından, aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisinden alınmış olabilir?

A) Semai B) Destan C) Varsağı

D) Koşma E) Mani



24. Aşağıdakilerden hangisi bir mesneviden alınmış olabilir?

A) Boynu burulu, ayağı bağlı

Şehlâ gözü nemli, canı dağlı

B) Gül hasretinle yollara tutsun kulağını

Nergis gibi kıyamete dek çeksin intizar

C) Lebine benzediğiyçün mey-i nâb

El üstünde tutarlar hürmeti var

D) Haberi olsa anın yoluna can verdiğime

Bana rahm eyleyüben eyleye idi nazarı

E) Gülmek ol gonceye münasibdir

Ağlamak bu dil-i hazine gerek



25. Bahçede iğde midir

Dalları yerde midir

Her gördüğün seversin

Sendeki mide midir

Bu parça, aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

A) Rubai B) Tuyug C) Mani D) Şarkı E) Türkü



26. Divan şiirinde beyit öylesine önemlidir ki, ozanlar, kimi zaman eser diye bir tek beyit dahi yazarlar. Divan şiirinde bu tür beyitlere ...................denir.

Bu parçadaki boş yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) müfred

B) beyt-ül gazel

C) âzâde

D) mısra-ı berceste

E) bent



27. Aşağıdaki dizilerin hangisinde Divan şiir nazım türleri bir arada verilmiştir ?

A) methiye, gazel, kaside, naat

B) rubai, tuyug, tevhit, mersiye

C) ilahi, sathiye, şarkı, mesnevi

D) mersiye, naat, hicviye, münacaat

E) mesnevi, müstezat, rubai, naat



Cevap Anahtarı: 1) A 2)E 3)B 4)D 5)E 6)A 7)C 8)A 9)C 10)D 11)B 12)E 13)A 14)B 15)C 16)E 17)A 18)E 19)D 20)B 21)E 22)B 23)C 24)A 25)C 26)A 27)D