Avrupa Tarihi

[j@nİk]

ORTAÇAGDA AVRUPA (375 – 1453)
¨ Siyasi Durum : Siyasi yetkiler tek kiside toplanmis degildir. Feodalite (Derebeylik ) rejimi vardir. Topraga dayali bir rejimdir. Derebey hem topragin, hem de köylünün sahibidir. Derebeylikte himaye sistemi esastir. Himaye eden “Süzeren”, himaye edilen “Vasal” olarak adlandirilir. Bu rejim Haçli Seferleri ve Yüzyil Savaslari’yla zayiflamis, Istanbul’un fethiyle (toplarla surlarin yikilmasi) yerini mutlak kralliklara birakmistir.

¨ Sosyal Durum : Toplum esit degildir. Çesitli siniflara ayrilmistir.

 Soylular : Yönetim ve askerlikle ugrasarak gücü ellerinde tutan aristokrat tabakadir.
 Din adamlari : Katolik kilisesinin gücüne paralel olarak rahat bir hayat sürmüslerdir.
 Burjuvalar : Sehirli siniftir. Ticaret ve sanatla ugrasirlar. Cografi Kesifler’le zenginleserek güçlenmis, Fransiz Ihtilali ile yönetime katilmislardir.
 Köylüler : Iki gruptur.

- Hür Köylüler : Derebeyin vasalidir. Agir vergiler öder, belirli günler “angarya” olarak derebeyin isinde çalisirlar.
- Köleler (Sefler) : Derebeyin adeta mali sayilan, karin tokluguna çalisan insanlardir.

¨ Dini Durum : Katolik kilisesi ve Papalik Aforoz, Enterdi, Endülijans gibi dini ve siyasi yetkilere sahip olduklari gibi ayrica çok büyük ekonomik güce sahiptiler. Skolastik düsünce Ortaçag boyunca etkilidir.
¨ Ekonomik Durum : Tarima dayalidir. Temel zenginlik ölçüsü topraktir. Haçli seferleriyle Akdeniz ticareti canlanmis ve Italyan sehir devletleri (Venedik, Ceneviz gibi) ilerlemistir. Avrupa son derece fakirdir.

 



HAÇLI SEFERLERI


Tanim : 1096 yilinda baslayan 1270 yilina kadar devam eden Hristiyan dünyasinin Islam alemi üzerine yaptigi seferlerin adidir.
Sebepleri :

 *Malazgirt Savasi’ndan sonra Anadolu’daki Türk ilerleyisi karsisinda Bizans’in yardim istegi.
 *Fatimilerin Haçlilar’i davet etmesi.
 *Hiristiyanligi yayma düsüncesi.
 *Kutsal yerleri geri alma düsüncesi.
 *Papa’nin siyasi etkinligini artirmak için halki tahrik etmesi.
 *Kluni tarikatinin çalismalari.
 *Derebeylerin yeni topraklar elde etmek istemesi
 *Krallarin yetkilerini artirmak istemesi
 *Sovalyelerin ve bazi prenslerin macera aramalari
 *Dogunun zenginliklerine ulasma istegi
 *Dogu ticaret yollarinin müslümanlarin elinde bulunmasi.



 



I. – II. – III. – IV. HAÇLI SEFERLERI


I. HAÇLI SEFERI (1096) : Papa ve Kesis Piyer, Avrupa’da büyük ordular olusturmuslardir. Ilk gelen haçlilar I. Kiliçarslan tarafindan imha edilmis. Daha sonra gelen haçlilar Bizans’la bir antlasma yaparak Anadolu’ya geçmisler, Iznik’i alarak yollarina devam etmislerdir. I. Kiliçarslan’
in vur kaç taktigiyle çok büyük kayiplar vermelerine ragmen Urfa, Antakya ve Kudüs’ü ele geçirmisler, buralarda birer derebeylik kurmuslardir. Iznik’i kaybeden Anadolu Selçuklu Devleti’
nin baskenti Konya olmustur.

Not-1 : Bu seferle Bati Anadolu’daki siyasi üstünlük Bizans’in eline geçmistir.
Not-2 : I. Haçli Seferi amacina ulasan tek seferdir.
Not-3 : Derebeylik rejimi Ortadogu’ya tasinmistir.

II. HAÇLI SEFERI (1147-1149) : Urfa’nin 1144’te Zengiler tarafindan geri alinmasi II. Haçli Seferi’ne sebep olmustur. Alman Krali III. Kontrat ve Fransa Krali VII. Lui komutasindaki Haçlilar, Danismentler’den yardim alan I. Mesut ile yaptiklari savasta büyük bir bozguna ugramistir. Böylece sefer basarisizlikla sonuçlanmistir.

Not-1 : II. Haçli Seferi’nden sonra Haçlilar daha çok deniz yolunu tercih etmislerdir.
Not-2 : Haçlilar vasitasiyla Anadolu’yu geri alamayacagini anlayan Bizans kendi ordulariyla bunu gerçeklestirmek istemisse de basarili olamamistir. (1176 Miryokefalon Savasi)

III. HAÇLI SEFERI (1189 – 1192) : Selahattin Eeyyubi’nin 1187 – Hittin Savasi’yla Kudüs’ü Haçlilar’dan geri almasi üzerine Ingiltere Krali Aslan Yürekli Risar, Fransa Krali Flip Ogüst ve Alman Krali Frederik Barbaros’un da katildigi yeni bir sefer düzenlenmistir. Ingiliz ve Fransizlar deniz yoluyla Kudüs önlerine gelmis, Almanlar ise Anadolu’dan geçmek istemis, II. Kiliçarslan’in çocuklari arasindaki taht kavgalarindan faydalanarak ve antlasmaya uymayarak Konya’yi yagmalamislarsa da krallarinin ölümüyle ordulari dagilmistir.Selahattin Eyyubi ile uzun süre mücadele eden Haçlilar basarili olamayarak geri dönmüslerdir.




IV. HAÇLI SEFERI (1200 - 1204) : Eyyubiler’in Filistin sahil seridini haçlilardan temizlemesi üzerine IV. Haçli seferi düzenlenmistir. Istanbul’da karisiklik çiktigini ögrenen haçlilar yollarini degistirerek Istanbul’u ele geçirmisler ve bir Latin Kralligi kurmuslardir. Iznik ve Trabzon’da da Rum Imparatorluklari kurulmustur.



 



HAÇLI SEFERLERININ SONUÇLARI


 *Kiliseye ve din adamlarina duyulan güven azalmistir.
 *Derebeylik rejimi sarsilmistir.
 *Skolastik düsünce zayiflamaya baslamistir.
 *Akdeniz limanlari (Venedik ve Ceneviz, Marsilya gibi) ve Akdeniz ticareti önem kazanmistir.
 *Venedik ve Ceneviz gibi Italyan sehir devletleri Akdeniz ticaretini ele geçirerek,  zenginlesmislerdir.
 *Islam dünyasindaki (dogudaki) teknik buluslar (kagit, matbaa, pusula, barut, dokuma, cam, deri isleme v.b.) Avrupa’ya tasinmis, Avrupa’da kültür hayati canlanmistir.

 *Bazi Müslüman alimlerin eserleri (Ibn-i Sina, Farabi) ve antikide eserleri Avrupa’ya tasinmistir.
 *Anadolu, Suriye, Filistin, Istanbul gibi bölgeler harap olmustur.
 *Türklerin Islam dünyasi içinde degeri artmistir.
 *Türkler ileri harekati kesintiye ugramistir.
 *Köylüler bazi haklar elde etmistir.
 *Avrupalilar Islam medeniyetini yakindan tanimislar, önyargilari yikilmistir.

Haçli Seferleri’nden etkilenen devletler : Anadolu Selçuklu Devleti, Büyük Selçuklu Devleti, Eyyubiler, Zengiler, Danismentliler, Memlukler, Fatimiler, Bizans



 



MAGNA CARTA (BÜYÜK SART 1215)


Aslan Yürekli Risar’in kardesi Yurtsuz Jan Ingiltere Krali olunca soylularin baskisiyla karsilasmistir. Bu baski neticesinde Magna Karta’yi (büyük sart) imzalamak zorunda kalmistir. Ingiltere’de parlamentonun kurulmasina zemin hazirlamistir.




Not-1 : Avrupa’da demokrasi çalismalarinin baslangicidir.
Not-2 : Ilk kez hükümdarin yetkilerinin sinirlandirilmasi açisindan Sened-i Ittifak’a kanun üstünlügünün kabul edilmesi açisindan Tanzimat Fermani’na benzer.



 



YÜZYIL SAVASLARI (1337-1453)


Ingiltere kralinin Fransiz tahtina göz dikmesi sonucu baslayan mücadeleler yaklasik 100 yil devam ettigi için bu adi almistir. 1346 Kresy Savasi’nda Ingilizler, Fransa’nin önemli bir bölümünü ele geçirmislerse de sonradan, Jan Dark’in da etkisiyle, Fransizlar’in toparlanmasi üzerine maglup olmuslardir.

Sonuçlari :

 *Fransa galip gelerek topraklarini Ingiliz isgalinden kurtarmistir.
 *Avrupa’da bir ülkenin sömürge altina alinamayacagi anlasilmistir.
 *Top ilk kez 1346 Kresy Savasi’nda Ingilizler tarafindan kullanilmistir.
 *Fransa’da milli duygularin gelismesine sebep olmustur.
 *Iki büyük Avrupa ülkesinin mücadeleleri Osmanli Devleti’nin Balkanlarda daha rahat ilerlemesine ve Fetret devrinde saldiriya ugramamasina sebep olmustur.

 *Ingiltere’de Çifte Gül adi verilen iç savaslara neden olmustur. (1455-1485)